Diyabetik Ayak Tedavisi

Üç etken birlikte rol oynar: sinir hasarı, damar tıkanıklığı ve enfeksiyon. Sinir hasarı (nöropati) ayakta his kaybına yol açar; kişi küçük bir yarayı, nasırı veya ayakkabı sürtmesini fark etmez. Damar tıkanıklığı yaraya giden kanı azaltır, dokunun oksijen ve bağışıklık hücrelerini alması zorlaşır. Kan şekeri yüksekliği de hem enfeksiyona yatkınlık yaratır hem de yara iyileşmesini yavaşlatır.

Bu üç etkenden hangisinin baskın olduğuna göre tedavi planlanır. Damar tıkanıklığı varsa, kan akışı yeniden sağlanmadan yaranın iyileşmesi çok zordur ve ayak kaybı riski artar.

Ayakta iki-üç haftadan uzun süren veya büyüyen bir yara, parmak uçlarında morarma veya kararma, ayakta soğukluk ve solgunluk, dinlenirken özellikle geceleri ayakta ağrı, yürürken baldır ağrısı ve yaranın çevresinde kızarıklık, şişlik veya kötü kokulu akıntı önemli uyarı işaretleridir.

Ateş, hızla yayılan kızarıklık, kararma veya yaradan irin gelmesi bir acil durumdur; bu durumda zaman kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurun.

Muayenede ayak nabızları ve cilt durumu değerlendirilir. Ayak bileği-kol basınç indeksi (ABI) ve renkli Doppler ultrason ilk adımdır. Diyabetli hastalarda damarlar kireçlendiği için ABI yanıltıcı yüksek çıkabilir; bu nedenle ayak parmağı basıncı ve Doppler dalga formları da kullanılır. Gerekli görülürse BT veya MR anjiyografi yapılır. Kesin tanı ve tedavi, çoğu zaman aynı seansta kateter anjiyografi ile gerçekleştirilir.

Kasıktan veya ayak bileğinden iğne ile damara girilir, ince bir kateter tıkalı bölgeye ilerletilir ve damar balonla açılır (anjiyoplasti). Gerekirse damarı açık tutmak için stent yerleştirilir. İşlem çoğu zaman lokal anestezi ile yapılır ve geniş bir kesi gerektirmez. Bu yöntem, ameliyat riski yüksek olan hastalar için özellikle değerlidir.

Diyabetik ayakta tıkanıklık çoğunlukla diz altındaki ince damarlardadır. Bu damarlar ince çaplı balonlarla açılabilir. Tıkanıklığa kasıktan ulaşılamayan hastalarda ayak bileğindeki bir damardan ters yönden girilerek (transpedal yaklaşım) tıkalı bölüm geçilebilir. Kireçlenmiş damarlarda damar içi ultrason (IVUS) balon çapını seçmeye yardımcı olur.

Prof. Dr. Murat Canyiğit ve ekibinin 2026'da yayımlanan çalışmasında, diz altı damarlarına balon anjiyoplasti uygulanan 40 hastanın %90'ında ayak yarası vardı. Ortalama 92 günlük takipte yara iyileşmesi %69,7, ekstremite kurtarma %94,6 olarak bildirildi; hiçbir hastada hedef damarın yeniden girişimi gerekmedi. 2025'te yayımlanan bir başka çalışmada, ileri derecede kireçlenmiş diz altı damarlarında IVUS eşliğinde yapılan anjiyoplastide ortalama yalnızca 2 mL kontrast madde kullanıldı ve majör ampütasyon görülmedi; yarası olanların %62,5'inde yara iyileşti.

Bu çalışmalar tek merkezli ve geriye dönüktür, hasta sayıları ve takip süreleri sınırlıdır. Her hastada aynı sonucun alınacağı anlamına gelmez.

Damarın açılması tedavinin yalnızca bir parçasıdır. Yara bakımı, enfeksiyon tedavisi, ölü dokunun temizlenmesi, kan şekeri kontrolü, ayağı rahatlatan özel ayakkabı veya tabanlık ve gerektiğinde ortopedi ya da plastik cerrahi desteği birlikte yürütülür. Girişimsel radyolog bu zincirde kan akışını sağlayan halkadır; diyabet ve yara ekibiyle birlikte çalışmak sonucu belirler.

Ayakları her gün, özellikle tabanı ve parmak aralarını bir ayna yardımıyla kontrol edin. Çıplak ayakla yürümeyin, rahat, geniş burunlu ve dikişsiz ayakkabı giyin. Tırnakları düz kesin, nasırları kendiniz kesmeyin ve ayakları sıcak su torbası veya ısıtıcı ile ısıtmayın; his azaldığında yanık fark edilmeyebilir. Kan şekerini hedef aralıkta tutun, sigarayı bırakın ve tansiyon ile kolesterolü kontrol altında tutun.

İşlemden sonra giriş yeri kısa süre izlenir. Birçok hasta aynı gün veya ertesi gün taburcu edilir. Doktorun önerdiği kan sulandırıcı ilaçların düzenli kullanımı, yara bakımı ve kontroller devam eder.

Riskler arasında giriş yerinde kanama veya morarma, damar yaralanması, kontrast maddeye bağlı alerji veya böbrek etkilenmesi, damarın yeniden daralması ve nadiren ek girişim ihtiyacı sayılabilir. Riskler hastanın genel durumuna göre değişir ve işlem öncesinde ayrıntılı konuşulur.

Muayene ve işlemler Ankara Şehir Hastanesi Nöro-ortopedi Binası, Radyoloji Bölümü, Girişimsel Radyoloji Biriminde yüz yüze yapılır; online konsültasyon sunulmamaktadır. Lütfen yanınızda eski rapor, film ve CD'lerinizi, güncel ilaç listenizi (özellikle kan sulandırıcılar ve diyabet ilaçları) ve varsa kan tahlillerinizi getirin. Randevu bilgileri için Randevu Al sayfasına bakabilirsiniz.