Kemoembolizasyon ve Radyoembolizasyon

Karaciğer iki farklı damar sistemiyle beslenir: portal ven ve hepatik arter. Normal karaciğer dokusu kanının büyük bölümünü portal vendan alırken, karaciğer tümörleri kanlanmasını ağırlıklı olarak hepatik arterden alır. Girişimsel radyoloji bu farkı kullanır: ilaç ya da radyoaktif partikülleri doğrudan tümörü besleyen atardamar dalına vererek tümöre yoğun tedavi uygular, sağlıklı karaciğer dokusu görece korunur.

Bu yöntemler hepatoselüler karsinom (karaciğerin primer kanseri), diğer organlardan karaciğere yayılmış tümörler (metastaz) ve bazı safra yolu tümörlerinde kullanılabilir. Tedavi kararı onkoloji, gastroenteroloji, cerrahi ve radyoloji ekibinin birlikte değerlendirmesiyle verilir.

Transarteriyel kemoembolizasyonda kasık veya el bileğinden giren kateter, tümörü besleyen karaciğer atardamarına ilerletilir. Kemoterapi ilacı doğrudan tümöre verilir ve ardından damar küçük partiküllerle tıkanır. Böylece tümöre ilaç yoğun biçimde ulaşırken tümörün kan ve oksijen kaynağı da kesilir. İlaç yüklü mikroküreler (DEB-TACE) kullanılan yöntemler de vardır.

İşlem sonrası ateş, karın ağrısı, bulantı ve halsizlik (post-embolizasyon sendromu) sık görülür ve genellikle birkaç gün sürer. Hastanede kısa süre izlem gerekir. Gerektiğinde işlem belirli aralıklarla tekrarlanabilir.

Radyoembolizasyon (SIRT), itrium-90 isimli radyoaktif madde yüklü çok küçük mikroküreler kullanır. Mikroküreler tümörü besleyen damara verilir ve tümör içinde yerleşerek yüksek dozda radyasyonu birkaç milimetrelik bir alana uygular. Işın etkisi tümörün çevresinde sınırlı kalır.

İşlemden önce, damar yapısını haritalamak ve ilacın akciğere kaçıp kaçmadığını ölçmek için bir planlama anjiyografisi ve nükleer görüntüleme yapılır. Bu ön değerlendirme güvenlik açısından çok önemlidir. Tedavi bir lobun veya iki lobun ayrı seanslarla tedavisi şeklinde planlanabilir.

Doktorun de yazarları arasında yer aldığı çalışmalardan biri (2022), tek lobun radyoembolizasyonundan sonra sağlıklı dokunun aldığı radyasyon dozunun karşı lobun büyümesini öngörmede önemli olduğunu göstermiştir; bir diğeri (2024) hepatoselüler karsinomda Y-90 reçine mikroküreleri ile tedavi sonrası metabolik yanıtı doz-hacim histogramlarıyla öngörmeye çalışmıştır.

Karaciğer fonksiyonları çok bozuk olan, portal venin tümüyle tıkandığı bazı durumlar, ciddi böbrek yetmezliği veya kontrast madde alerjisi gibi durumlarda işlem uygun olmayabilir. Hastanın genel durumu ve karaciğer rezervi önceden ayrıntılı değerlendirilir.

Riskler arasında karaciğer fonksiyonlarında geçici bozulma, enfeksiyon, safra yolu ve mide-duodenum yaralanması, işlem yerinde kanama ve nadiren karaciğer yetmezliği sayılabilir. Radyoembolizasyonda ayrıca ışının akciğere kaçması riski vardır ve bu nedenle ön planlama yapılır.

Karaciğer tümörü tedavisi tek bir uzmanın değil, bir ekibin işidir. Onkolog, gastroenterolog/hepatolog, cerrah, nükleer tıp uzmanı ve girişimsel radyolog hastayı birlikte değerlendirir. Tümör tedavisinde amaç, hastalığı kontrol altına almak, yaşam kalitesini korumak ve diğer tedavilere uygunluğu sürdürmektir.

Tedavi sonrası takipte kan tahlilleri, tümör belirteçleri ve MR veya BT ile yanıt değerlendirilir; gerekirse seans tekrar planlanır. Hastalar işlem sonrası ateş, ağrı, sarılık veya karın şişliğinde bize veya onkoloji ekibine başvurmalıdır.

İlk muayenede şikâyetleriniz, geçmiş hastalıklarınız, kullandığınız ilaçlar (özellikle kan sulandırıcılar ve diyabet ilaçları), alerjileriniz ve daha önce yapılmış görüntüleme ve tahlil sonuçlarınız birlikte değerlendirilir. Tümörün türü ve yaygınlığı, daha önce aldığınız tedaviler, karaciğer fonksiyonlarınız ve onkoloji ekibinin planı önceden değerlendirilir. Lütfen yanınızda eski rapor, film ve CD'lerinizi, güncel ilaç listenizi ve varsa kan tahlillerinizi getirin.

Gerekli görülürse ek görüntüleme veya tahlil istenir. Tedavinin uygun olup olmadığı, işlemin nasıl yapılacağı, olası riskler ve alternatifler ayrıntılı olarak anlatılır; soruların cevaplanır ve onamınız alınarak işlem planlanır.

Hazırlık talimatları işlem türüne ve hastanın durumuna göre verilir. Genel olarak işlemden önce belirli bir süre aç kalmak, böbrek fonksiyonlarını ve kanama-pıhtılaşma değerlerini gösteren tahlilleri yaptırmak ve bazı ilaçların kullanımını doktorun önerdiği şekilde ayarlamak gerekir. Kontrast maddeye veya ilaçlara alerjiniz varsa mutlaka belirtin.

İşlem günü yanınızda bir yakınınızın bulunması, taburculuk sonrası eve dönüş için faydalıdır.

Muayene ve işlemler, Ankara Şehir Hastanesi Nöro-ortopedi Binası, Radyoloji Bölümü, Girişimsel Radyoloji Biriminde yüz yüze yapılır; online konsültasyon sunulmamaktadır. Randevu, DoktorTakvimi üzerinden Randevu Al butonuyla veya 0850 333 0388 numaralı telefondan alınabilir. Adres ve yol tarifi için İletişim sayfasına bakabilirsiniz.