Bacak Damar Tıkanıklığı ve Diyabetik Ayak

Bacaklara kan taşıyan atardamarlar zamanla kolesterol plakları ve kireçlenme nedeniyle daralabilir veya tamamen tıkanabilir. Bu duruma periferik arter hastalığı denir. Sigara, diyabet, yüksek tansiyon, yüksek kolesterol ve ileri yaş başlıca risk etmenleridir. Damar daraldıkça bacak ve ayağa giden kan azalır; doku yeterli oksijen alamaz.

Hastalık çoğu zaman sessiz başlar. İlerledikçe önce yürürken, sonra dinlenirken belirti verir. Ayakta iyileşmeyen bir yara veya parmaklarda kararma, damar tıkanıklığının ileri evresini gösterebilir ve bu durum ayak kaybı riski taşır.

Birkaç yüz metre yürüdükten sonra baldır, uyluk veya kalçada başlayıp dinlenince geçen ağrı (kladikasyo), en tipik ilk belirtidir. Ayakta ve bacakta soğukluk, ayak tırnaklarında ve cildinde değişiklik, tüylerde dökülme, gece yatakta ayak ağrısı, bacağı aşağı sarkıtınca rahatlama ve iyileşmeyen yara ya da çatlak diğer uyarı işaretleridir.

Diyabetli bir hastada ayak yarası varsa, yaranın yüzeysel bakımına ek olarak damar durumunun mutlaka değerlendirilmesi gerekir. Yeterli kan akışı olmadan yaranın iyileşmesi çok zordur.

Muayenede nabızlar ve ayak yapısı değerlendirilir. Ayak bileği-kol basınç indeksi (ABI) ve renkli Doppler ultrason ilk adımlardır. Gerekirse BT veya MR anjiyografi yapılır. Kesin görüntüleme ve tedavi aynı seansta kateter anjiyografi ile gerçekleştirilebilir.

Girişimsel radyolojide kasıktan veya ayak bileğinden iğne ile damara girilir, ince bir kateter tıkalı bölgeye ilerletilir ve balonla damar açılır (anjiyoplasti). Gerekirse damarı açık tutmak için stent yerleştirilir. Yöntem genellikle lokal anestezi ile uygulanır, ameliyattaki gibi geniş bir kesi gerektirmez.

Diz altındaki ince damarlar da, uygun hastalarda ince çaplı balonlarla açılabilir. Tıkanıklığa kasıktan ulaşılamayan hastalarda ayak bileğindeki damardan ters yönden girilerek (transpedal yaklaşım) tıkalı bölüm geçilebilir. Hangi yolun seçileceği damar yapısına göre belirlenir.

Prof. Dr. Murat Canyiğit ve ekibinin 2026'da yayımlanan çalışmasında, diz altı damarlarına balon anjiyoplasti uygulanan 40 hastanın %90'ında ayak yarası vardı. Ortalama 92 günlük takipte yara iyileşmesi %69,7, ekstremite kurtarma %94,6 bulundu. 2025 tarihli bir çalışmada kireçlenmiş diz altı damarları damar içi ultrason eşliğinde açıldı ve ortalama yalnızca 2 mL kontrast madde kullanıldı. 2021'de yayımlanan çalışmada ise uyluk damarında kronik tam tıkanıklığı olan 23 hastada ayak bileği yolu kullanıldı; bir yıllık primer açıklık %78 bulundu.

Bu çalışmalar tek merkezlidir ve geriye dönüktür; her hastada aynı sonucun alınacağı anlamına gelmez.

İşlemden sonra giriş yeri kısa süre izlenir. Birçok hasta aynı gün veya ertesi gün taburcu edilir. Doktorun önerdiği kan sulandırıcı ilaçları düzenli kullanmak, sigarayı bırakmak, kan şekeri ve kolesterolü kontrol altında tutmak ve düzenli yürüyüş yapmak sonucun kalıcılığı için çok önemlidir. Diyabetik ayak yaralarında yara bakımı ve kontroller devam eder.

Her girişim gibi bu işlemin de riskleri vardır: giriş yerinde kanama veya morarma, damar yaralanması, kontrast maddeye bağlı alerji veya böbrek etkilenmesi, damarın yeniden daralması ve nadiren ek girişim ihtiyacı. Riskler hastanın genel durumuna göre değişir ve işlem öncesinde ayrıntılı olarak konuşulur.

İlk muayenede şikâyetleriniz, geçmiş hastalıklarınız, kullandığınız ilaçlar (özellikle kan sulandırıcılar ve diyabet ilaçları), alerjileriniz ve daha önce yapılmış görüntüleme ve tahlil sonuçlarınız birlikte değerlendirilir. Ayak nabızları, yürüme mesafesi, ayaktaki yara ve diyabet öyküsü özellikle değerlendirilir. Lütfen yanınızda eski rapor, film ve CD'lerinizi, güncel ilaç listenizi ve varsa kan tahlillerinizi getirin.

Gerekli görülürse ek görüntüleme veya tahlil istenir. Tedavinin uygun olup olmadığı, işlemin nasıl yapılacağı, olası riskler ve alternatifler ayrıntılı olarak anlatılır; soruların cevaplanır ve onamınız alınarak işlem planlanır.

Hazırlık talimatları işlem türüne ve hastanın durumuna göre verilir. Genel olarak işlemden önce belirli bir süre aç kalmak, böbrek fonksiyonlarını ve kanama-pıhtılaşma değerlerini gösteren tahlilleri yaptırmak ve bazı ilaçların kullanımını doktorun önerdiği şekilde ayarlamak gerekir. Kontrast maddeye veya ilaçlara alerjiniz varsa mutlaka belirtin.

İşlem günü yanınızda bir yakınınızın bulunması, taburculuk sonrası eve dönüş için faydalıdır.

Muayene ve işlemler, Ankara Şehir Hastanesi Nöro-ortopedi Binası, Radyoloji Bölümü, Girişimsel Radyoloji Biriminde yüz yüze yapılır; online konsültasyon sunulmamaktadır. Randevu, DoktorTakvimi üzerinden Randevu Al butonuyla veya 0850 333 0388 numaralı telefondan alınabilir. Adres ve yol tarifi için İletişim sayfasına bakabilirsiniz.